Duitsland

Agentenwetgeving
De handelsagent ('Handelsvertreter') is een zelfstandige ondernemer die op grond van de agentuurovereenkomst in opdracht voor en in naam van zijn principaal overeenkomsten voorbereidt en/of afsluit. Meestal bereidt de agent de overeenkomst tussen de ondernemer en de derde partij slechts voor ('Vermittlungsvertreter'). De agent mag alleen in naam van de ondernemer overeenkomsten afsluiten als hij daartoe door de ondernemer in de agentuurovereenkomst schriftelijk gevolmachtigd is ('Abschlussvollmacht').

Handelsagentuurovereenkomst
De wetgeving met betrekking tot handelsagenten is opgenomen in het 'Handelsgesetzbuch' (§ 84 - 92c). Hierin zijn de bepalingen van richtlijn 86/653/EEG van 1986 verwerkt inzake zelfstandige handelsagenten.
Aan het begin van een agentuurbetrekking staat het afsluiten van een contract. Om van de totstandkoming van een agentuurovereenkomst te spreken, moet minstens aan de volgende voorwaarden voldaan zijn:

• de werkzaamheden van de handelsagent voor de principaal moeten gericht zijn op een duurzame samenwerking;
• de handelsagent moet als zelfstandig ondernemer werkzaam zijn;
• hij moet in naam en op rekening van de ondernemer bemiddelingsdiensten voor de ondernemer verrichten (transacties in naam van de ondernemer afsluiten of contracten tot aan het afsluiten voorbereiden voor de ondernemer);
• de principaal moet van zijn kant de handelsagent de overeengekomen of gebruikelijke provisie uitkeren.

Er bestaan verschillende rechtsposities. Zo is een 'Bezirksvertreter' een handelsagent die een bepaald gebied toegewezen heeft gekregen. Het recht op provisie heeft hij in principe voor alle overeenkomsten die met klanten in dit gebied worden afgesloten. Men kan een handelsagent ook een bepaalde klantenkring toedelen die hij moet bezoeken. Hij maakt dan alleen aanspraak op provisie voor de overeenkomsten die met deze klanten zijn afgesloten.
Verder is het mogelijk om een handelsagent de alleenvertegenwoordiging ('Alleinvertretung') in een bepaald gebied te geven. In dat geval mogen noch andere handelsagenten noch de ondernemer in dat gebied actief zijn. Op deze manier beperkt de ondernemer zichzelf in zijn beslissingsvrijheid om zelfstandig de markt te bewerken.

De handelsagent mag slechts met contractueel vastgelegde toestemming van de ondernemer subagenten aannemen. Hierbij is de 'Generalvertreter' alleenvertegenwoordiger met de bevoegdheid subagenten aan te nemen. De 'Generalvertreter' neemt dan in de overeenkomsten met de subagenten de positie van ondernemer in. Hij ontvangt een superprovisie die overeenkomt met een gedeelte van de provisie van de subagenten.

Naast het geldigheidsgebied en de klantenkring moeten de producten (bijvoorbeeld alle huidige en toekomstige producten, opvolgproducten, vervangingsproducten) met een precieze omschrijving in de overeenkomst zijn opgenomen. U kunt een voorbeeld van een standaard agentencontract bij de landenmedewerker Duitsland aanvragen. Het document is opgesteld in de Nederlandse en Duitse taal. Het contract dient slechts als voorbeeld, waarbij geen rekening is gehouden met de bijzonderheden die gelden in verschillende branches en de specifieke behoeften van de onderneming en de handelsagent.

Provisie
De handelsagent heeft recht op een provisie voor alle door zijn toedoen afgesloten overeenkomsten. Dit recht op provisie vervalt als de klant de ondernemer niet betaalt. In de overeenkomst is daarom meestal de bepaling opgenomen dat de handelsagent zijn provisie pas zal krijgen nadat de ondernemer zijn betaling van de klant heeft ontvangen. Voor de tussenliggende periode heeft de handelsagent recht op een redelijk voorschot. Dit dient de ondernemer hem uiterlijk een maand na de afsluiting van de overeenkomst te betalen. De handelsagent moet het voorschot weer aan de ondernemer terugbetalen als later blijkt dat de klant niet betaald heeft.

Beëindigingsregeling
De agent heeft bij de beëindiging van de overeenkomst recht op de 'Ausgleichanspruch'. Dit is een vergoeding voor de meerwaarde die hij aan de onderneming van de principaal toevoegt als deze klanten overneemt. De 'Ausgleichanspruch' kan niet contractueel worden uitgesloten en bedraagt maximaal een jaar provisie op basis van de gemiddelde provisie in de laatste vijf jaar.

Bij het beëindigen van de agentuurovereenkomst moet een opzegtermijn in acht worden genomen en ontstaat het recht op de clientèlevergoeding. De opzegtermijn bedraagt minimaal:

• gedurende het eerste jaar: een maand
• gedurende het tweede jaar: twee maanden
• van het derde tot het vijfde jaar: drie maanden
• na vijf jaar: zes maanden

Het agentuurcontract kan eveneens om ernstige redenen op elk moment worden opgezegd, zonder opzegtermijn of clientèlevergoeding.

Concurrentiebeding na beëindiging van de agentenovereenkomst
Een concurrentieverbod na afloop van de overeenkomst kan voor maximaal twee jaar en slechts voor de contractuele goederen worden afgesproken. De overeenkomst moet schriftelijk worden vastgelegd. Dit concurrentieverbod heeft als gevolg dat de principaal tot betaling van een redelijke schadeloosstelling met betrekking tot de wachttijd verplicht is.

Contractwetgeving
Ondernemers wordt geadviseerd om alle overeenkomsten schriftelijk vast te leggen. De bewijsvoering bij eventuele juridische aangelegenheden is dan veel gemakkelijker en lange (dure) rechtszaken worden hiermee voorkomen.
Mondeling overeengekomen afspraken worden in de regel door een of door beide partijen schriftelijk bevestigd in een 'Bestätigungsschreiben' dat als uitgangspunt dient om de inhoud van de overeenkomst te bepalen.
Als een partij zwijgt op een aanbod, betekent dit in beginsel niet dat dit wordt gezien als een aanvaarding van het aanbod. Echter, als een ondernemer die voor derden zaken doet een aanbod krijgt, moet hij onmiddellijk hierop antwoorden. Anders geldt zijn zwijgen als het accepteren van het aanbod. Ook het zwijgen op het 'Bestätigungsschreiben' wordt aangemerkt als aanvaarding van het aanbod in dit schrijven.

Offerte en factuur
De offerte bevat de onderdelen: datum, gegevens van het bedrijf en de klant, aantal en omschrijving van het product, prijs per eenheid en totaalprijs en leverings- en betalingscondities. Verder wordt geadviseerd om in de offerte ook de kwaliteits- en veiligheidsaanduidingen van de verkopende onderneming en het product te vermelden (bijvoorbeeld ISO-normen, CE-markering, KEMA- en TÜV-keurmerken). De factuur dient het woord 'factuur' te bevatten. Voor handel met ondernemers uit de EU hoeft u geen btw in rekening te brengen (nultarief). Als de verkopende partij gebruik wil maken van het nultarief, moet wel het btw-nummer van de verkoper én dat van de koper op de factuur vermeld staan.

Algemene voorwaarden
In de algemene voorwaarden ('Allgemeine Geschäftsbedingungen') zijn de voorwaarden met betrekking tot betaling, plaats van levering, tijdstip, eigendomsvoorbehoud en aansprakelijkheid geregeld. Als leveringsvoorwaarden worden veelal de Incoterms geaccepteerd. Voor betalingsvoorwaarden geldt dat bij vroegtijdige betaling een korting voor contant wordt verleend, het 'Skonto'. Bij een lange productietijd worden over het algemeen aanbetalingen overeengekomen, bijvoorbeeld eenderde bij bestelling, bij verzendklaar en bij levering.
Verder moeten algemene voorwaarden duidelijk op het contract en/of de factuur staan. In Duitsland is het gebruikelijk dat de algemene voorwaarden op de achterzijde van het contract en/of offerte staan. Op de voorzijde van het contract en/of offerte moet duidelijk verwezen worden naar de voorwaarden op de achterzijde, anders zijn ze ongeldig. De algemene voorwaarden moeten in een voor de klant begrijpelijke taal zijn opgesteld. Als de overeenkomst in de Duitse taal is opgesteld, moeten de algemene voorwaarden ook in de Duitse taal worden opgesteld.

Arbitrage
Handelsgeschillen in Duitsland kunnen door arbitrage worden beslecht volgens de regels in de Zivilprozessordnung (§ 1025 t/m 1066 ZPO). Partijen moeten contractueel in een arbitrageclausule ('Schiedsklausel') bepalen dat een eventueel voorkomend handelsgeschil beslecht wordt door middel van arbitrage.

De Duitse Industrie und Handelskammern (IHK's) hebben een aantal bemiddelingsinstanties in het leven geroepen voor de beslechting van handelsgeschillen die gebaseerd zijn op strijdigheid met de regelgeving omtrent oneerlijke concurrentie. Alle Kamers van Koophandel zijn verbonden aan het 'Deutsche Institution für Schiedsgerichtbarkeit' (DIS), waar partijen die in conflict met elkaar zijn, naar verwezen kunnen worden.

Meer informatie:

• Industrie und Handelskammer (IHK), Duitse Kamers van Koophandel
  www.ihk.de, 'Recht und Fairplay' > 'Sachverständige/Schlichtung'
• Schiedsspruch, website met informatie over arbitrage in Duitsland
  www.schiedsurteil.de
• Deutschen Institution für Schiedsgerichtbarkeit (DIS), Duits instituut voor arbitrage
  www.dis-arb.de

Laat een marktscan maken (Individuele marktbewerking)