Duitsland

Vestigingsvoorschriften
In principe mag iedereen een ambacht, bedrijf of beroep uitoefenen, zonder dat hij in het bezit moet zijn van bepaalde technische of persoonlijke vaardigheden of vergunningen. De buitenlandse ondernemer wordt ten aanzien van de vrijheid van uitoefening van beroep of bedrijf gelijkgesteld met de Duitse collega's. Voor bepaalde beroepsgroepen en bedrijfsactiviteiten zijn wel vergunningen en/of diploma's vereist. Dit geldt onder andere voor bedrijven die personen en goederen vervoeren, kredietinstellingen en verzekeringsmaatschappijen. Verder bestaan er geen noemenswaardige beperkingen op eigendomsrechten. Buitenlanders mogen in dit verband vrijelijk onroerend goed aankopen.

Ambachtelijk werk
Bedrijven die ambachtelijk werk verrichten, hebben ook een vergunning nodig. Het bedrijf moet bij de desbetreffende Handwerkskammer (www.zdh.de) zijn ingeschreven. Deze inschrijvingsprocedure ('Eintragung in die Handwerksrolle') kan enkele maanden duren. Als eis geldt dat een bedrijf moet beschikken over een medewerker die óf in het bezit is van een Duits Meisterdiploma óf voldoet aan de vereisten voor een uitzonderingsvergunning volgens de EU-bepalingen. De Kamer van Koophandel in het land van oorsprong stelt een dergelijke vergunning op. Als een ambachtelijk bedrijf niet bij een Handwerkskammer staat ingeschreven, is de kans op zeer hoge boetes groot.
Onder ambachtelijke bedrijven vallen onder meer ondernemingen die actief zijn in de bouw, elektra/metaal, houtbewerking, kleding- en textielambachten, voeding, schoonmaakambachten, glas, papier en keramische ambachten en uiterlijke verzorging.

Vrije beroepen
Het uitoefenen van een vrij beroep is in beginsel niet aan enige beperking onderworpen. Voor een aantal beroepen bestaat een uitzondering door wettelijke regelingen met betrekking tot de uitoefening van het beroep en voor het voeren van een bepaalde beroepsaanduiding.
Rechtspersonen kunnen geen vrij beroep uitoefenen. Voor belastingadvies- en accountantsmaatschappen bestaan echter uitzonderingen.

Ambulante handel
Voor marktverkoop ('ambulanter Handel') moet in Duitsland bij de desbetreffende gemeente, afdeling Vergunningen ('Genehmigungen'), een 'Reisegewerbekarte' worden aangevraagd.
Via het Bundesverband Deutscher Schausteller und Marktkaufleute is meer informatie over ambulante handel in Duitsland te vinden: www.bsmev.de.

Oprichten van een bedrijf
Ondernemers die een bedrijf willen oprichten in Duitsland, moeten dit binnen één maand aan het Gewerbeamt bij de gemeente melden. Deze meldingsplicht geldt ook bij verlegging dan wel beëindiging van een zelfstandige bedrijfsinrichting of een filiaal of als een bestaand bedrijf haar bedrijfsactiviteiten wijzigt of uitbreidt.
Verder moeten vennootschappen zich bij het oprichten van een onderneming laten inschrijven in het handelsregister. De aanmelding dient in het Duits te geschieden en vindt plaats bij het Amtsgericht (kantongerecht). Elke inschrijving moet formeel gelegaliseerd worden, wat betekent dat de handtekeningen door een notaris gewaarmerkt moeten worden.

Een filiaal onder de naam van een Nederlands bedrijf in Duitsland ('Zweigniederlassung') moet, zoals elke onderneming in Duitsland, worden aangemeld bij het Gewerbeamt en ingeschreven worden in het Handelsregister bij het Amtsgericht. Voor wat betreft de stukken die vereist zijn voor de inschrijving, moet het waarmerk van een Nederlandse notaris voorzien zijn van een apostille. Pas dan is het waarmerk gelijkwaardig aan het Duitse. Buitenlandse documenten moeten in beginsel door een door de rechtbank beëdigde vertaler vertaald worden. De vereisten van de aanmelding worden bepaald door de rechtsvorm waarin de buitenlandse onderneming gedreven wordt. Verder moet elke verandering van de buitenlandse onderneming in het Duitse Handelsregister worden ingeschreven.

Gewerbeamt
Voor de melding bij het Gewerbeamt moet een ondernemer een uittreksel uit het handelsregister (voor vennootschappen), een kopie van een vergunning (indien noodzakelijk) en de huur- of pachtovereenkomst meenemen. Het niet aanmelden van een onderneming bij het Gewerbeamt wordt bestraft met een boete van maximaal 1.000 euro. Het Gewerbeamt controleert overigens niet of de ondernemer over de juiste vergunningen beschikt. Het zal de ondernemer waarschijnlijk wel attenderen op de vergunningen die nodig zijn.
Door de aanmelding wordt de onderneming automatisch ingeschreven bij de belastingdienst. De belastingdienst stuurt dan een vragenformulier. Hierbij krijgt de onderneming tevens een belastingnummer, waarmee alle belastingen in Duitsland betaald dienen te worden. Voor intracommunautaire transacties heeft men in Duitsland een ID-nummer ('Umsatzsteueridentifikationsnummer') nodig. Dit nummer kan aangevraagd worden bij het Bundeszentralamt für Steuern, www.bzst.bund.de. Het Finanzamt in Kleve is onder andere belast met belastingzaken voor Nederlandse bedrijven, www.finanzamt.nrw.de.

Meer informatie:

• Alle Duitse gemeenten zijn te vinden via: www3.chamaeleon.de/komnav/kundenframe.php. Via de website van de door u gewenste gemeente kunt u het Gewerbeamt opzoeken.
• Alle Industrie- und Handelskammern in Duitsland zijn te vinden via: www.ihk.de.
• Bundesministerium der Justiz: www.bmj.bund.de.
• Op het Existenzgründungsportal van het Bundesministerium für Wirtschaft und Technologie zijn vele tips, checklistst en stappenplannen te vinden over het starten van een bedrijf:www.existenzgruender.de/index.php.

Handelsregister
Sinds 1 januari 2007 is in Duitsland de wet op het elektronisch handelsregister, het coöperatieregister en het bedrijfsregister (EHUG) in werking getreden. Dit betekent onder meer dat verplicht te publiceren bedrijfsgegevens online kunnen worden geraadpleegd. Op de website www.unternehmensregister.de zijn alle belangrijke bedrijfsgegevens elektronisch beschikbaar.
Ook de inschrijvingen in het handelsregister, www.handelsregister.de, worden in de toekomst elektronisch gepubliceerd, zodat iedereen uit binnen- en buitenland die daarvoor belangstelling heeft, goedkoop en gemakkelijk informatie kan inwinnen. Registratie in beide registers is verplicht.

Om de openbaarmaking van de jaarrekeningen te vergemakkelijken, zal voor de ontvangst, opslag en publicatie ervan voortaan de elektronische Duitse Staatscourant (Bundesanzeiger) verantwoordelijk zijn en niet meer de rechtbanken. De elektronische Bundesanzeiger, www.bundesanzeiger.de, wordt zo het centrale publicatieorgaan voor economische mededelingen.

Krankenkasse
Als nieuw opgerichte bedrijven werknemers in dienst nemen, moet hiervan opgave bij de Krankenkasse (de zorgverzekeraar) worden gedaan. Binnen een week na de oprichting van het bedrijf zal de ondernemer de aard van het bedrijf, het aantal verzekerden en de dag van oprichting bij de 'Berufsgenossenschaft' (wettelijke ongevallenverzekering) moeten melden.

Ondernemingsvormen
Er zijn in Duitsland verschillende rechtsvormen voor ondernemingen. Hieronder worden de belangrijkste besproken:

Gesellschaft mit beschränkter Haftung (GmbH)
De Gesellschaft mit beschränkter Haftung (GmbH)is te vergelijken met de Nederlandse bv. De GmbH is een vennootschap met beperkte aansprakelijkheid met een in aandelen verdeeld kapitaal en kan elk wettelijk doel nastreven. Crediteuren van de GmbH hebben slechts verhaal op het vennootschapsvermogen. De GmbH is de meest voorkomende vennootschapsvorm in Duitsland.
De GmbH is voornamelijk geschikt als rechtsvorm voor dochtervennootschappen van buitenlandse vennootschappen in Duitsland. Oprichting kan door één persoon geschieden en er is een maatschappelijk aandelenkapitaal vereist van ten minste 25.000 euro. De minimumkapitaaldeelneming bedraagt 100 euro. De akte van oprichting moet notarieel bekrachtigd worden. De GmbH bestaat juridisch pas na inschrijving in het Handelsregister.

Per 1 november 2008 bestaat er naast de Duitse versie van de bv, de GmbH, een nieuwe rechtsvorm: de ‘Unternehmergesellschaft’, kortweg UG. Het minimale inlegkapitaal van deze nieuwe rechtsvorm is slechts 1 euro. Voor de GmbH blijft het minimale inlegkapitaal van 25.000 euro gehandhaafd. Overstijgt het kapitaal van de UG de 25.000 euro, dan kan er overgestapt worden naar de GmbH. Dit is echter niet verplicht. Als voordeel heeft de UG lagere oprichtingskosten. De UG heeft echter wel de verplichting jaarlijks een kwart van de winst te reserveren.
Andere belangrijke wijzigingen zijn dat er nu bij de oprichting van een GmbH ook een standplaats in het buitenland gekozen mag worden en dat er bij een eenmansbedrijf geen verzekering van de kapitaalinbreng meer nodig is.

Aktiengesellschaft (AG)
De Aktiengesellschaft (AG) is te vergelijken met de Nederlandse nv. Een AG heeft een in aandelen verdeeld kapitaal en is een rechtspersoon. De aansprakelijkheid van de aandeelhouders voor verplichtingen aangegaan door de AG is beperkt tot hun inleg. Het risicodragende kapitaal wordt bepaald door het geplaatste aandelenkapitaal en moet ten minste 50.000 euro bedragen. Voor bepaalde categorieën van ondernemingen, zoals beleggings- en verzekeringsmaatschappijen, gelden hogere minimumkapitaalvereisten. Het geplaatste aandelenkapitaal is verdeeld in aandelen die vrij overdraagbaar zijn. Deze vrije overdraagbaarheid vormt samen met de beperkte aansprakelijkheid van de aandeelhouders de economische betekenis van de AG. De AG kan zich aan een beurs laten noteren en kan dan via de beurs aan risicodragend kapitaal komen ter financiering van haar activiteiten. Het is de geschikte juridische organisatievorm voor zeer grote ondernemingen, voornamelijk voor ondernemingen die een beroep doen op de kapitaalmarkt.
Oprichting van een AG geschiedt in drie stappen:

• vaststelling van de statuten door de oprichters;
• oprichting van de vennootschap;
• inschrijving van de vennootschap in het handelsregister en publicatie van de inschrijving.

De akte van oprichting moet notarieel bekrachtigd worden.

Offene Handelsgesellschaft (OHG)
De Offene Handelsgesellschaft (vennootschap onder firma) is een personenvennootschap met het doel een handelsonderneming onder gemeenschappelijke naam te drijven. De vennoten zijn persoonlijk en onbeperkt aansprakelijk voor de vennootschapsschulden. De oprichting van een OHG geschiedt door het sluiten van een samenwerkingsovereenkomst en is niet aan enige formele vereisten gebonden. Slechts indien een vennoot onroerend goed in het vennootschapsvermogen inbrengt, dient de samenwerkingsovereenkomst notarieel bekrachtigd te worden.De OHG moet door ieder van de vennoten bij het Handelsregister worden aangemeld.

Kommanditgesellschaft (KG) en GmbH & Co KG
De Kommanditgesellschaft is een aparte vorm van de OHG, waarbij twee soorten vennoten te onderscheiden zijn:

• 'Komplementäre', dit zijn de vennoten die persoonlijk en onbeperkt aansprakelijk zijn voor de vennootschapsschulden (zoals beherende vennoten van Nederlandse commanditaire vennootschappen).
• 'Kommanditisten', dit zijn vennoten wier aansprakelijkheid niet verder reikt dan hun inbreng (zoals de Nederlandse commanditaire vennoten).

Voor de KG gelden dezelfde regels als voor de OHG. Een uitzondering hierop is met name het verbod van de commanditaire vennoten de KG te besturen dan wel te vertegenwoordigen.
Een bijzondere vorm van de KG is de KG waarbij niet een natuurlijk persoon, maar een rechtspersoon (GmbH) als beherende vennoot optreedt. Dit is een GmbH & Co KG. Hierdoor wordt de persoonlijke aansprakelijkheid van de beherende vennoot door het GmbH-recht beperkt tot de omvang van het maatschappelijk aandelenkapitaal. De GmbH is geen deelgerechtigde en heeft derhalve ook geen kapitaalaandeel en deelt dus niet in de winst noch in het verlies van de vennootschap.

Firmanaam
De naam van de aanmelder van de firma mag altijd als firmanaam worden gebruikt. Voor een filiaal is dit zelfs verplicht. Een filiaal heeft altijd de naam van de aanmelder met het woord Zweigniederlassung en de plaatsnaam erachter. Voor andere rechtsvormen mag u een fantasienaam gebruiken, maar de rechtsvorm moet wel duidelijk zijn (toevoeging van de afkorting GmbH bijvoorbeeld).
De Handelsnaam moet aangemeld worden bij het Amtsgericht voor inschrijving in het handelsregister. Als uit het onderzoek door het Amtsgericht blijkt dat de naam kan worden gevoerd, wordt deze geregistreerd. Om voor registratie in aanmerking te komen, moet de onderneming zijn ingeschreven in het handelsregister.

Bij het Patentamt kan men een handelsnaam voor heel Duitsland laten registreren, zie www.dpma.de.
Ook kan men de firmanaam Europees laten beschermen via http://oami.eu.int of op de site van het Benelux Merkenbureau: www.bmb-bbm.org.

Voor elke onderneming mag slechts één firmanaam gevoerd worden ('Firmeneinheit'). Om verwarring te voorkomen moeten firma's in dezelfde plaats van elkaar te onderscheiden zijn.
De firmanaam moet altijd zo volledig mogelijk op alle correspondentie van het bedrijf staan. Onder correspondentie wordt onder andere verstaan faxen, brieven, offertes, prijslijsten en bestelformulieren. Ook de rechtsvorm en het registratienummer moeten daarop worden vermeld. Bij een GmbH is het verder verplicht ook de voor- en achternamen van de directeuren te vermelden.

Meer informatie:

• Industrie- und Handelskammer, www.dihk.de, 'Starthilfe und Unternehmensförderung'
• Germany Trade and Invest: www.gtai.de

Laat een marktscan maken (Individuele marktbewerking)