Marktomvang
In 2006 was de Duitse voedingsmiddelenindustrie met 5.900 bedrijven, meer dan een half miljoen werknemers en een omzet van circa 138 miljard euro, een belangrijke bedrijfstak. De omzet steeg tussen 1997 en 2006 van 118,1 miljard euro tot 138,6 miljard euro, een toename van meer dan 10 procent. Het grootste omzetaandeel had de vleesverwerkende industrie (ongeveer 20 procent), ook de sectoren melk en alcoholhoudende dranken deden het goed met respectievelijk 16 en 9,6 procent. De laatste jaren stijgen de omzetten, terwijl het aantal bedrijven en werknemers redelijk stabiel blijft. Nog steeds wordt ruim driekwart van de omzet op de Duitse interne markt gerealiseerd. De exportomzet groeit echter duidelijk sneller.

Marktomvang 2006

Bron: Statistisches Bundesamt, 2008

Marktontwikkeling
In de voedingsindustrie is een groot aantal middenstandsbedrijven (ongeveer 80 procent) actief, maar in veel productgroepen domineren internationaal opererende fabrikanten van merkartikelen. Het gevolg is een verandering van de marktstructuur, onder meer door een stijgend aantal fusies en overnames. Vooral in de sectoren vlees, vis, alcohol en koel- en diepvriesproducten is een verdergaande concentratie te verwachten.

De levensmiddelendetailhandel is het belangrijkste afzetkanaal voor de voedingsindustrie, waarlangs tweederde van de producten wordt verkocht. De belangrijkste ontwikkeling binnen de ketens in Duitsland is de opkomst van discounters. Het grote marktaandeel van discounters zoals Aldi, Lidl en Plus verschaft hen veel macht binnen de handel maar ook in de levensmiddelenindustrie. De traditionele levensmiddelenhandel is deels zelf verantwoordelijk voor het prijsbewustzijn van de consument en de overstap van veel klanten naar discounters. Ook deze heeft zich jarenlang vooral via de prijs geprofileerd en componenten als kwaliteit en service verwaarloosd. Het gevolg is prijsconcurrentie in de levensmiddelenhandel, waardoor ook de druk op de prijzen van producten uit de voedingsindustrie toeneemt. Veel spelers uit de industrie en handel staan dan ook sceptisch tegenover de kansen van een kwaliteitsstrategie. De strategie van de meeste bedrijven in de industrie is gericht op kostenbesparingen. In 2005 constateerde de Gesellschaft für Konsumforschung (GfK) echter een afname van de sterke prijsoriëntatie. De ‘premium’-merken, die qua prijs boven de marktleiders liggen, groeien, evenals de ‘handels’-merken zoals Aldi. De verliezers zijn de middenklassers.

Steeds meer Duitse discounters, zoals Aldi, Lidl, Plus en Penny, doen mee aan de 'biotrend'. Op de lange termijn wil Lidl dat 20 procent van het assortiment biologisch is. Ongeveer 40 procent van alle biologische producten in Duitsland wordt door de discounters opgekocht. Dit leidde in 2006 tot een omzetstijging van biologische producten van 15 procent.

Trends en kansen: functionalfood en convenience producten
Onder 'functionalfood' worden levensmiddelen verstaan, die kunstmatig zijn voorzien van gezondheidsbevorderende stoffen, zoals vitaminen, mineralen en onverzadigde vetzuren. Voorbeelden zijn vitaminedranken, probiotische yoghurt, cholesterolverlagende margarines en prestatieverhogende muesli. Met stijgende omzetten van deze producten (met 'double digit'-cijfers) in de VS en Europa, ziet de industrie dit als grote markt van de toekomst. Ondanks de terughoudendheid van de Duitse consument is functional food ook in Duitsland in opkomst. Hoe ouder mensen worden, des te meer zij gezonde levensmiddelen weten te waarderen. 30 procent van de Duitsers let dan ook heel bewust op een gezonde, uitgebalanceerde voeding. Van dit gestegen gezondheidsbewustzijn profiteren caloriearme, verse voedingsmiddelen. Experts voorzien hier kansen voor Nederlandse aanbieders, maar volgens hen zullen deze producten binnen het gehele voedingsmiddelenaanbod slechts een geringe omvang bereiken. Belangrijk is het te letten op regelgeving op dit gebied. Waar genetisch gemodificeerd voedsel in Duitsland nog steeds op kritiek stuit, zijn kunstmatige vitamines in Duitsland bestsellers onder de gezondheidsproducten, ook al zijn er voor hun positieve uitwerking op gezondheid en levensduur nog slechts weinig bewijzen. Vooral vrouwen op gevorderde leeftijd en mannen in veeleisende beroepen behorende tot de kerndoelgroep.

Meer informatie:

• Bundesvereinigung der deutschen Ernährungsindustrie
  www.bve-online.de
• Bundesverband des Deutschen Lebensmittelhandels
  www.bundesverbandlebensmittel.de