Herman Nooijen, directeur Mosaic Miro
De natuurstenen mozaïektegels van Mosaic Miro worden met de hand in Indonesië gemaakt en vervolgens verscheept naar alle windstreken. Oprichter en directeur Herman Nooijen woont naast het kantoor in Bandung.

"Het is lastig concurreren met partijen die weinig waarde hechten aan MVO"

“Ik vind het buitengewoon prettig om hier te wonen. De mensen zijn hartelijk en ik kan gewoon mezelf zijn. Je hoort vaak dat je aan allerlei gedragsregeltjes moet voldoen, maar in mijn ervaring is dat grotendeels achterhaald. Zakelijk heb ik volop orders en ik kan de kwaliteit hoog houden. Het lastigste punt is je bedrijf hier opzetten, met als voornaamste oorzaak de bureaucratie. Het woud van regels is zeer ondoorzichtig. Je komt er wel, maar het is een moeizaam en langdurig proces. De beste uitgangspositie creëer je door zelf een bv op te richten, dat hebben wij ook gedaan. De Indonesian Netherlands Association in Jakarta, die nauw samenwerkt met NL EVD Internationaal, kan je ook op weg helpen. Qua productie proberen we een steentje bij te dragen aan de manier waarop men hier werkt. We leiden mensen op en proberen ze passende tools te verschaffen. Het is soms wel lastig dat veel van onze Indonesische concurrenten nog weinig waarde hechten aan maatschappelijk verantwoord ondernemer. Je moet uitkijken dat je jezelf qua kosten niet uit de markt prijst; daar ligt soms een spanningsveld. Al met al biedt Indonesië goede kansen. Het land voert een stabiele koers in de vaart der volkeren en wil maar al te graag aansluiten bij de westerse markt.”

Han Go, mede-eigenaar Go Tan
Al sinds de jaren vijftig is Go Tan een graag geziene gast in de Nederlandse keuken. Inmiddels produceert het familiebedrijf oosterse voedselproducten voor zo’n twintig landen. Han Go, tweede generatie, is samen met zijn twee broers mede-eigenaar.

"In het contact met Indonesiërs is tijd het hoogste goed"

“Onze belangrijkste relatie met Indonesië ligt op het terrein van de kroepoek. We halen er ons halffabricaat. Incidenteel shoppen we er voor andere producten, zoals mie of kokosmelk. In het contact met Indonesiërs is tijd het hoogste goed. De hoeveelheid tijd die je met ze doorbrengt, is een maatstaf voor de kwaliteit van de relatie. Maak dus nooit twee afspraken op een dag. De dag of middag zelf breng je in alle rust samen door, inclusief een of twee maaltijden. Ondertussen komen zakelijke onderwerpen voorbij, maar dat moet je niet heel expliciet afdwingen. Met een te grote zakelijkheid zet je mensen onder druk en riskeer je een grote zonde in het Indonesische zakenverkeer: gezichtsverlies in het bijzijn van anderen. Het is beter om achteraf te corresponderen over de gemaakte afspraken. Voor ons is het belangrijk dat leveranciers westerse productiemaatstaven hebben. Ze moeten een constante kwaliteit kunnen leveren. Voordat we hier scherp op gingen letten, moesten we nog wel eens containers terugsturen. Dat is nou niet meer aan de orde. Voor Nederlandse bedrijven kan de Indonesische markt zelf ook heel interessant zijn. De malls met luxe westerse artikelen schieten als paddenstoelen uit de grond. Merken en status zijn nauw verbonden.”

Elmar Bouma, directeur van de Indonesian Netherlands Association (INA) in Jakarta
De INA is de Kamer van Koophandel voor de Benelux in Indonesië en ondersteunt haar leden bij het betreden van en zakendoen op de Indonesische markt.

"In Indonesië doe je geen zaken per mail of telefoon"

“De Indonesische economie groeide ook tijdens de crisis met gemiddeld 4 procent. Het land heeft een aantal structurele hervormingen doorgevoerd en profiteert daar nu van. Daar komt bij dat Indonesië politiek stabiel is en een prowesterse koers vaart. Dat zie je ook aan het stijgende belang van duurzaam ondernemen. Steeds meer bedrijven geven een duurzaamheidrapport uit. Vanuit het INA geven we trainingen op dit terrein. Waar het land vooral behoefte aan heeft, is technische knowhow op het gebied van energie, gas, waterzuivering en drinkwatervoorziening, havens en havenmanagement en duurzame energie. Bovendien is er een enorme consumentenmarkt. Ik zie bijvoorbeeld goede kansen voor Nederlandse kaas, dat vinden ze hier ook lekker. Als INA helpen we Nederlandse bedrijven op weg, met marktinformatie en nuttige contacten. Je moet wel beseffen dat je in Indonesië niet per mail of telefoon tot zaken komt. Waar we in Nederland vaak aan een half woord genoeg hebben, moet je hier twee woorden per woord rekenen. Het is een intensief traject en dat geldt ook voor de regelgeving. De procedures worden steeds helderder en er zijn goede bureaus die je kunnen helpen, maar het is wel een proces wat tijd vergt."

Tekst: Hedde Meima